składka ZUS, składki zdrowotne, składki społeczne, podstawa wymiaru składek
A A A

Gazeta Podatkowa nr 102 (1664) z dnia 23.12.2019

Kiedy wynagrodzenie z umowy o dzieło podlega składkom ZUS?

Osoba wykonująca wyłącznie umowę o dzieło nie podlega z tego tytułu ubezpieczeniom społecznym i zdrowotnemu w ZUS. W konsekwencji od kwoty wynagrodzenia wypłaconego jej za wykonanie dzieła zamawiający nie nalicza i nie opłaca składek na te ubezpieczenia. Analogiczna zasada obowiązuje w przypadku, gdy umowa o dzieło została zawarta z osobą jednocześnie wykonującą umowę zlecenia. Inaczej natomiast będzie, gdy strony umowy o dzieło łączy stosunek pracy. Wtedy wynagrodzenie z dzieła podlega składkom ZUS.

Samodzielna umowa o dzieło bez składek

Wśród tytułów powodujących obowiązek ubezpieczeń społecznych nie wymienia się umowy o dzieło. Taka umowa nie stanowi także tytułu do obowiązkowego ubezpieczenia zdrowotnego. Tym samym zamawiający nie zgłasza wykonawcy dzieła do tych ubezpieczeń w ZUS. W konsekwencji od kwoty wynagrodzenia wypłacanego z tytułu takiej umowy nie opłaca żadnych składek do organu rentowego. Ta sama zasada dotyczy wielokrotnie zawieranych umów o dzieło w jednym miesiącu przez ten sam podmiot z tą samą osobą, na co uwagę zwrócił Oddział ZUS w Gdańsku w interpretacji indywidualnej z dnia 18 maja 2016 r., znak DI/100000/43/418/2016. Wynika z niej, że niezależnie od ilości umów o takim charakterze, żadna z nich nie powoduje dla jej wykonawcy obowiązku ubezpieczeniowego.

Podleganie ubezpieczeniom z dzieła

Wykonywanie umowy o dzieło jest tytułem do obowiązkowych ubezpieczeń społecznych i ubezpieczenia zdrowotnego w ZUS w dwóch przypadkach. Pierwszy dotyczy sytuacji, gdy jest ona zawarta z podmiotem, z którym jej wykonawca pozostaje jednocześnie w stosunku pracy. Drugi ma miejsce wtedy, gdy co prawda umowa o dzieło nie jest zawarta z własnym pracodawcą, lecz z innym podmiotem, ale praca na jej podstawie jest wykonywana na rzecz własnego pracodawcy. Wtedy wykonawca dzieła (wyłącznie dla celów ubezpieczeniowych w ZUS) jest traktowany jak pracownik. Taka rozszerzona definicja pracownika wynika z art. 8 ust. 2a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, zwanej ustawą systemową. Przesłanką decydującą o uznaniu takiej osoby za pracownika jest to, że będąc pracownikiem związanym stosunkiem pracy z danym pracodawcą, jednocześnie świadczy ona pracę w ramach zawartej z nim m.in. umowy o dzieło (lub zawartej z innym podmiotem, lecz wykonywanej na rzecz pracodawcy (por. interpretację indywidualną Oddziału ZUS w Gdańsku z dnia 6 października 2017 r., znak DI/100000/43/1092/2017).

Z powyższego wynika, iż tytułu do ubezpieczeń społecznych i ubezpieczenia zdrowotnego w ZUS nie stanowi wykonywanie umowy o dzieło zawartej z innym podmiotem niż własny pracodawca i niewykonywanej na rzecz własnego pracodawcy. W efekcie od kwoty wynagrodzenia wypłaconego wykonawcy takiej umowy zamawiający nie nalicza i nie odprowadza składek ubezpieczeniowych do ZUS (por. interpretację indywidualną Oddziału ZUS w Lublinie z dnia 28 kwietnia 2016 r., znak WPI/200000/43/431/2016).

Sposób naliczania składek z dzieła

Jeżeli umowa o dzieło jest zawarta z własnym pracodawcą (lub wykonywana na rzecz pracodawcy, u którego wykonawca jest zatrudniony na etacie), wówczas przychód uzyskany przez taką osobę za wykonanie dzieła traktuje się jak przychód ze stosunku pracy. Sumuje się go z wynagrodzeniem osiągniętym ze stosunku pracy (wypłaconym lub postawionym do dyspozycji pracownika w danym miesiącu kalendarzowym) i następnie wylicza składki do ZUS. Co istotne, w obu tych przypadkach płatnikiem składek od wynagrodzenia wykonawcy dzieła jest pracodawca.

Podkreślić należy, że o ile składki na ubezpieczenia społeczne pracodawca wylicza za taką osobę od łącznego przychodu (tj. uzyskanego z etatu i z dzieła), to składkę zdrowotną w takiej sytuacji wylicza się odrębnie z każdego tytułu, czyli odrębnie od przychodu uzyskanego ze stosunku pracy i odrębnie od przychodu z umowy o dzieło. Pracodawca wykazuje taką osobę w jednym bloku imiennego raportu ZUS RCA (np. w bloku III.B.) z pracowniczym kodem tytułu ubezpieczenia, tj. 01 10 X X.

Dzieło z pracownicą na macierzyńskim

Zdarza się, że pracodawca zawiera umowę o dzieło z pracownicą przebywającą na urlopie macierzyńskim. Ma wtedy wątpliwości czy od kwoty wynagrodzenia wypłaconego takiej osobie za wykonanie dzieła powinien opłacić składki ubezpieczeniowe do ZUS. Należy wyjaśnić, że wynagrodzenie uzyskane przez taką osobę nie będzie podlegało składkom. Jeżeli bowiem umowa o dzieło jest zawierana z pracownikiem przebywającym na urlopie macierzyńskim, wtedy obowiązek ubezpieczeń społecznych i zdrowotnego w ZUS rozstrzyga się tak, jakby była to umowa zawarta z osobą niepozostającą w stosunku pracy. Pracownica w okresie pobierania zasiłku macierzyńskiego podlega obowiązkowym ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym z tytułu pobierania tego zasiłku, nie podlega im natomiast ze stosunku pracy.

Skoro więc pracownica w okresie pobierania zasiłku macierzyńskiego nie podlega pracowniczym ubezpieczeniom, to nie ma do niej zastosowania reguła wynikająca z art. 8 ust. 2a ustawy systemowej, która nakazuje traktować (dla celów ZUS) jako pracownika osobę wykonującą umowę o dzieło zawartą z własnym pracodawcą lub wykonywaną na jego rzecz. Taka osoba w okresie pobierania wskazanego zasiłku nie posiada statusu "własnego pracownika". To samo dotyczy umowy o dzieło zawartej z pracownikiem przebywającym na urlopie: bezpłatnym, wychowawczym czy rodzicielskim.

Dwie umowy cywilnoprawne

Niekiedy podmiot, z którym dana osoba ma zawartą umowę zlecenia, dodatkowo zawiera z nią umowę o dzieło. W takim przypadku umowa o dzieło nie powoduje dla jej wykonawcy tytułu do ubezpieczeń społecznych i ubezpieczenia zdrowotnego w ZUS. Nie uznaje się jej bowiem za zawartą z własnym pracodawcą, w myśl art. 8 ust. 2a ustawy systemowej. Zwrócił też na to uwagę Oddział ZUS w Lublinie w interpretacji indywidualnej z dnia 5 sierpnia 2016 r., znak WPI/200000/43/825/2016. ZUS wskazał w niej, że obowiązek ubezpieczeń społecznych (emerytalnego, rentowych i wypadkowego) zaistnieje wówczas wyłącznie z zawartej z taką osobą umowy zlecenia, a uzyskane z jej tytułu wynagrodzenie (o ile odpłatność za jej wykonywanie określono kwotowo, w kwotowej stawce godzinowej lub akordowej albo prowizyjnie) będzie stanowić podstawę wymiaru składek na te ubezpieczenia. Tym samym wynagrodzenie uzyskane przez wykonawcę dzieła nie będzie podlegało składkom ZUS.

Kontrola zawartej umowy przez ZUS

Organ rentowy ma prawo weryfikować, czy osoba niezgłoszona do ubezpieczeń społecznych posiada tytuł do objęcia tymi ubezpieczeniami, określony obowiązującymi przepisami. W tym zakresie posiada on prawo do badania w formie przeprowadzenia kontroli zarówno faktu zawarcia umów, jak i ich treści. Uprawnienie to obejmuje także możliwość sprawdzenia czy w określonym, objętym zakresem kontroli stanie faktycznym, płatnik składek wywiązał się ze wszystkich nałożonych na niego obowiązków, w tym także czy prawidłowo ów stan faktyczny zakwalifikował pod względem prawnym, a co za tym idzie - czy dokonał prawidłowo zgłoszenia do ubezpieczeń społecznych oraz prawidłowo obliczył i zapłacił składki na te ubezpieczenia.

Wielokrotnie organ rentowy w czasie prowadzonych kontroli (lub postępowań wyjaśniających) stwierdza, że umowa o dzieło została zawarta dla pozoru albo w celu obejścia prawa, w rezultacie uznaje ją za nieważną. Wówczas zmienia jej kwalifikację prawną na umowę o świadczenie usług, do której zgodnie z Kodeksem cywilnym stosuje się przepisy o zleceniu.

Właściwe jednak zaszeregowanie przez organ rentowy zawartej z daną osobą umowy jako dzieło lub zlecenie powinno zostać poprzedzone wcześniejszą analizą przepisów prawnych charakteryzujących cechy tych umów. Nie dojdzie wówczas do sytuacji, w której ZUS niezasadnie obciąży składkami podmiot zamawiający dzieło i jego wykonawcę (por. wyrok SN z dnia 21 lipca 2016 r., sygn. akt I UK 313/15). Zakresy odpowiedzialności w umowie o dzieło i zlecenia są bowiem inne. W odróżnieniu od umowy o dzieło, przyjmujący zamówienie w umowie zlecenia (umowie o świadczenie usług) nie bierze na siebie ryzyka pomyślnego wyniku spełnianej czynności. Jego odpowiedzialność za właściwe wykonanie umowy oparta jest bowiem na zasadzie starannego działania, podczas gdy odpowiedzialność strony przyjmującej zamówienie w umowie o dzieło niewątpliwie jest odpowiedzialnością za rezultat.

Następstwem uznania przez organ rentowy umowy o dzieło za umowę zlecenia jest objęcie zleceniobiorcy obowiązkiem ubezpieczeń społecznych i zdrowotnego bądź tylko zdrowotnego w ZUS z tego tytułu. Wiąże się to jednocześnie z obowiązkiem przekazania za taką osobę do ZUS odpowiednich dokumentów zgłoszeniowych, tj.:

  • ZUS ZUA - gdy zlecenie stanowi dla zleceniobiorcy tytuł do obowiązkowych ubezpieczeń społecznych i ubezpieczenia zdrowotnego bądź
     
  • ZUS ZZA - jeśli obligatoryjne jest dla niego wyłącznie ubezpieczenie zdrowotne.


Druki ZUS ZUA, ZUS ZZA i ZUS RCA dostępne są w serwisie www.druki.gofin.pl, w dziale Składki ZUS.


To jednak nie wszystko, zleceniodawca, za każdy miesiąc wykonywania pracy na podstawie umowy zlecenia jest też zobowiązany przekazać za zleceniobiorcę odpowiednie dokumenty rozliczeniowe z naliczonymi w nich składkami ubezpieczeniowymi. Po ich przekazaniu na koncie zleceniodawcy powstanie niedopłata składek, którą powinien uregulować w całości (czyli także w części, która zgodnie z obowiązującymi zasadami finansowania składek zleceniobiorców powinna pochodzić ze środków zleceniobiorcy) wraz z należnymi odsetkami za zwłokę.

Orzecznictwo w zakresie kwalifikacji umów jako dzieło

Ustalenie, że między stronami umowy o dzieło zachodzą stosunki polegające na wykonywaniu za wynagrodzeniem usług odpowiadających umowom, do których stosuje się przepisy o zleceniu, nakazuje organowi rentowemu wydanie decyzji. Ocena umowy z punktu widzenia art. 3531 K.c. wymaga więc skutecznego zaprzeczenia przez ZUS, że układając swą relację w formie umowy o dzieło, strony ustaliły ją w sposób odpowiadający właściwości tego stosunku prawnego i wykazania, że łączył je inny stosunek prawny.

Z wyroku Sądu Najwyższego z dnia 10 lipca 2014 r., sygn. akt II UK 454/13


Szereg powtarzalnych czynności, nawet gdy prowadzi do wymiernego efektu, nie może być rozumiany jako jednorazowy rezultat i kwalifikowany jako realizacja umowy o dzieło. Przedmiotem umowy o dzieło nie może być bowiem osiąganie kolejnych, bieżąco wyznaczanych rezultatów. Tego rodzaju czynności są natomiast charakterystyczne dla umowy o świadczenie usług, którą definiuje obowiązek starannego działania - starannego i cyklicznego wykonywania umówionych czynności.

Z wyroku Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z dnia 18 czerwca 2019 r., sygn. akt III AUa 55/19


Umowę o naprawę palet, polegającą na wykonywaniu prostych, powtarzalnych czynności, których jakość wykonania oceniana jest zbiorczo i powierzchownie, mimo wypłacania wynagrodzenia w określonej stawce za każdą sztukę naprawionej palety, należało zakwalifikować do umów mieszanych z dominującymi cechami umowy o świadczenie usług (art. 750 K.c.). Tym samym powodowała ona obowiązek zgłoszenia wykonawcy usług do ubezpieczeń w ZUS, a także obligowała usługodawcę do zapłacenia adekwatnych składek na te ubezpieczenia.

Z wyroku Sądu Najwyższego z dnia 11 kwietnia 2019 r., sygn. akt I UK 28/18

Podstawa prawna

Ustawa z dnia 13.10.1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2019 r. poz. 300 ze zm.)

Ustawa z dnia 27.08.2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. z 2019 r. poz. 1373 ze zm.)

www.SkladkaZUS.pl:

 Więcej na stronie www.RozliczenieWynagrodzenia.pl - sprawdź!
www.RozliczenieWynagrodzenia.pl » 
Więcej w zasobach płatnych

Serwis Głównego Księgowego

Gazeta Podatkowa

Terminarz

sierpień 2020
PN WT ŚR CZ PT SO ND
1
2
3
4
5
6
7
8
9
11
12
13
14
15
16
18
19
20
21
22
23
24
25
26
27
28
29
30
31
sklep.gofin.pl - RABATY, NAGRODY, PROMOCJE
NEWSLETTERY
Fachowe czasopisma - PoznajProdukty.gofin.pl
Rozliczanie wynagrodzeń. Składki ZUS. Zasiłki. Świadczenia. Premie
Vademecum kadrowego - kompleksowo opracowane zagadnienia z prawa pracy

Gofin podpowiada

Kompleksowe opracowania tematyczne

Sklep internetowy - sklep.gofin.pl
Wydawnictwo Podatkowe GOFIN sp. z o.o., ul. Owocowa 8, 66-400 Gorzów Wlkp., tel. 95 720 85 40, faks 95 720 85 60
Wydawnictwo Podatkowe GOFIN
Szanowny Użytkowniku !
Prosimy o zapoznanie się z poniższymi informacjami oraz wyrażenie dobrowolnej zgody poprzez kliknięcie przycisku "Zgadzam się".
Pamiętaj, że zawsze możesz wycofać zgodę.

Serwis internetowy, z którego Pani/Pan korzysta używa plików cookies w celu:

  • zapewnienia prawidłowego działania serwisów (utrzymania sesji),

  • analizy statystyk ruchu i reklam w serwisach,

  • zbierania i przetwarzania danych osobowych w celu wyświetlenia reklam produktów własnych.

Pliki cookies

Są to pliki instalowane w urządzeniach końcowych osób korzystających z serwisu, w celu administrowania serwisem, dostosowania treści serwisu do preferencji użytkownika, utrzymania sesji użytkownika oraz dla celów statystycznych i targetowania reklamy (dostosowania treści reklamy do indywidualnych potrzeb użytkownika). Informujemy, że istnieje możliwość określenia przez użytkownika serwisu warunków przechowywania lub uzyskiwania dostępu do informacji zawartych w plikach cookies za pomocą ustawień przeglądarki lub konfiguracji usługi. Szczegółowe informacje na ten temat dostępne są u producenta przeglądarki, u dostawcy usługi dostępu do internetu oraz w Polityce prywatności i plików cookies.

Administratorzy

Administratorem Pana/Pani danych osobowych w związku z korzystaniem z serwisu internetowego i jego usług jest Wydawnictwo Podatkowe GOFIN sp. z o.o. Administratorem danych osobowych w plikach cookies w związku z wyświetleniem analizy statystyk i wyświetlaniem spersonalizowanych reklam są partnerzy Wydawnictwa Podatkowego GOFIN sp. z o.o., Google Inc, Facebook Inc, Gemius S.A.

Jakie ma Pani/Pan prawa w stosunku do swoich danych osobowych?

Wobec swoich danych mają Pan/Pani prawo do żądania dostępu do swoich danych, ich sprostowania, usunięcia lub ograniczenia przetwarzania, prawo do wniesienia sprzeciwu wobec przetwarzania danych, prawo do cofnięcia zgody.

Podstawy prawne przetwarzania Pani/Pana danych osobowych

  • Niezbędność przetwarzania danych w związku z wykonaniem umowy

    Umowa w naszym przypadku oznacza akceptację regulaminu naszych usług. Jeśli zatem akceptuje Pani/Pan umowę na realizację danej usługi, to możemy przetwarzać Pani/Pana dane w zakresie niezbędnym do realizacji tej umowy.

  • Niezbędność przetwarzania danych w związku z prawnie uzasadnionym interesem administratora

    Dotyczy sytuacji, gdy przetwarzanie danych jest uzasadnione z uwagi na usprawiedliwione potrzeby administratora, tj. dokonanie pomiarów statystycznych, ulepszania naszych usług, jak również prowadzenie marketingu i promocji własnych usług administratora.

  • Dobrowolna zgoda

    Aby móc wyświetlać spersonalizowane reklamy dopasowane do Pani/Pana zainteresowań w związku z odwiedzaniem niniejszego serwisu internetowego partnerzy Wydawnictwa Podatkowego Gofin sp. z o.o. muszą mieć możliwość przetwarzania Pani/Pana danych. Udzielenie takiej zgody jest całkowicie dobrowolne (nie ma obowiązku jej udzielenia).

Zgoda

W związku z powyższymi wyjaśnieniami prosimy o wyrażenie dobrowolnej zgody na przetwarzanie Pani/Pana danych osobowych w związku z możliwością wyświetlenia reklam dopasowanych do Pani/Pana zainteresowań poprzez kliknięcie w przycisk „Zgadzam się” lub „Nie teraz” w przypadku braku zgody.